De tuinen van de Kaap
Wie Zuid Afrika zegt, denkt al snel aan de Tuinroute. Een prachtige kuststrook waar bossen, lagunes, ruige kliffen en stranden elkaar afwisselen en het landschap opvallend groen kleurt. De naam verwijst dan ook naar de weelderige natuur die je hier onderweg tegenkomt. Maar er is meer dan deze “Tuinen” in Zuid-Afrika…
De iconische tafelberg, middelpunt van Kaapstad en omgeving
Zuid Afrika heeft de Panoramaroute, de Wijnroute en natuurlijk de Tuinroute. Die laatste dankt haar naam aan het groene en gevarieerde landschap, met bossen, lagunes, kliffen en een weelderige vegetatie. Maar wist je dat een heel andere tuin een belangrijke rol speelde in de geschiedenis van het land?
Daarvoor moeten we een paar eeuwen terug in de tijd en een stukje westwaarts, naar Kaapstad. In de 17e eeuw legde de VOC er een tuin aan, niet voor de schoonheid, maar uit pure noodzaak. Verse groenten en fruit moesten zeelieden helpen om de lange zeereizen tussen Europa en Azië te overleven. Wie vandaag door Kaapstad en de omliggende wijnlanden reist, ziet een bruisende stad, groene valleien, historische wijnboerderijen en uitstekende restaurants. Achter dat aantrekkelijke decor schuilt een geschiedenis van meer dan 350 jaar die verrassend genoeg begint met iets heel eenvoudigs: groenten en fruit.
Een tussenstop op weg naar Azië
In de 17de eeuw groeide de Verenigde Oost-Indische Compagnie, de VOC, uit tot een van de machtigste handelsorganisaties ter wereld. Haar schepen voeren vanuit de Republiek der Nederlanden naar Azië en terug. De reis was lang en zwaar en een van de grote problemen aan boord was scheurbuik, veroorzaakt door een langdurig tekort aan vitamine C met dodelijke afloop indien niet tijdig ingegrepen wordt. Verse groenten en fruit waren dus cruciaal voor het overleven, iets wat we ons vandaag de dag moeilijk kunnen voorstellen.
De Kaap lag bijna perfect op de zeeroute tussen Europa en Azië. Schepen voeren rond Kaap de Goede Hoop en bereikten vervolgens de beschutte Tafelbaai, met de imposante Tafelberg als herkenningspunt aan de horizon. Aan de voet van die berg vonden ze een geschikte plek om aan land te gaan en voorraden aan te vullen.
Daarom stuurde de VOC Jan van Riebeeck in 1652 naar de voet van de Tafelberg. Zijn opdracht was niet om er meteen een grote kolonie te stichten, maar vooral om een verversingspost uit te bouwen waar passerende schepen vers water, vlees, groenten en fruit konden inslaan.
Er kwam een eenvoudig fort van aarde en hout en vlakbij werd een grote moestuin aangelegd. Die Company’s Garden werd een belangrijke voedselbron voor de VOC schepen. De vruchtbare grond en het water dat van de flanken van de Tafelberg naar beneden stroomde, creëerden ideale omstandigheden om groenten, kruiden en fruit te telen.
Kaap de Goede Hoop, het belangrijke keerpunt voor de zeevaarders
De Company’s Garden was aanvankelijk allesbehalve een sierpark. Hoofdtuinier Hendrik Boom begon er in april 1652 samen met zes andere mannen de grond te bewerken. De tuin groeide snel en zou uiteindelijk een oppervlakte van ongeveer 18 hectare beslaan, waarvoor op een bepaald moment minstens vijftien tuiniers aan het werk waren.
Er groeide een verrassende variatie aan gewassen: sla, kool, erwten, bonen, radijzen, bieten, spinazie, rapen en asperges, maar ook kruiden en geneeskrachtige planten. Later kwamen daar onder meer meloenen, pompoenen, fruitbomen en druiven bij. Wat begon als een eenvoudige moestuin, groeide zo uit tot een belangrijke voedselbron voor de schepen die na maanden op zee aan de Kaap aanlegden.
Bomen met een eeuwenlange geschiedenis in het stadspark van Kaapstad @Glenn Casaer
De tuin bestaat nog altijd
Het bijzondere is dat je vandaag nog steeds door een deel van die historische tuin kunt wandelen.
Midden in het centrum van Kaapstad, waar de The Company's Garden lag, bevindt zich vandaag een groen stadspark omringd door musea en historische gebouwen. De oorspronkelijke moestuin is grotendeels verdwenen, maar delen ervan zijn bewaard gebleven in het huidige park. Waar ooit voedsel voor zeelieden werd geteeld, wandel je nu onder eeuwenoude bomen en tussen sierplanten, grasvelden en historische gebouwen. In het park staan verschillende historische bomen die de geschiedenis van de zeevaarders, maar ook van latere periodes belichamen.
Niet ver daarvandaan staat nog een andere tastbare herinnering aan de VOC: het Castle of Good Hope. Het oorspronkelijke fort van Van Riebeeck verdween, maar tussen 1666 en 1679 bouwde de VOC een veel steviger vijfhoekig fort. Door landwinning ligt het vandaag niet meer aan zee, hoewel het oorspronkelijk vlakbij de kust stond.
Het fort van de VOC in het hart van Kaapstad @Glenn Casaer
Van moestuin naar landbouwkolonie
De ondermenign van de VOC groeide verder. Er was steeds meer voedsel nodig en de VOC liet zogenaamde vrijburgers landbouwbedrijven beginnen buiten de nederzetting. Boerderijen verschenen steeds verder van Kaapstad en moesten de zeelieden van eten voorzien.
Daarmee begon ook het landschap te ontstaan dat we vandaag kennen als de Cape Winelands. Namen als Stellenbosch, Paarl en Franschhoek zijn onlosmakelijk verbonden met die ontwikkeling.
De komst van Franse hugenoten vanaf het einde van de 17de eeuw gaf de landbouw in de Kaap een bijkomende impuls. Velen vestigden zich in de streek die later Franschhoek zou worden. Ze brachten landbouwkennis mee en maakten deel uit van de ontwikkeling van de wijncultuur waarvoor de regio vandaag wereldberoemd is. Ook culinair scheert Franschhoek hoge toppen met een uitstekende keuken met verse lokale producten en natuurlijk heerlijke wijnen.
De typische Kaapse huizen, zoals in Paarl
Franschhoek, waar wijn, culinair en kunst perfect samengaan @Glenn Casaer
Zo ontstond geleidelijk een landbouwsamenleving met Nederlandse, Franse, Duitse, Aziatische en Afrikaanse invloeden. Uit die koloniale wereld groeide ook de Afrikaner of Boerenbevolking.
Die geschiedenis heeft tegelijkertijd een donkere kant. De groei van de Kaapkolonie ging gepaard met de verdringing van de oorspronkelijke Khoekhoe en San en met slavernij. De VOC bracht vanaf de 17de eeuw tot slaaf gemaakte mensen uit onder andere Oost Afrika, Madagascar en Azië naar de Kaap. Ook hun talen, gerechten, ambachten en tradities zouden een blijvende invloed hebben op de cultuur van de Westkaap.
Een van de plekken waar je die geschiedenis vandaag nog sterk voelt, is Bo Kaap, de kleurrijke wijk tegen de flanken van Signal Hill. De wijk is nauw verbonden met de Kaapse moslimgemeenschap, waarvan veel voorouders als tot slaaf gemaakte mensen en politieke ballingen uit onder meer Zuidoost Azië naar de Kaap kwamen. Hun invloed leeft verder in de religie, architectuur en typische Cape Malay keuken die vandaag zo kenmerkend zijn voor Kaapstad. De typische kleuren op de huizen werden door de inwoners aangebracht eens ze eigenaar van hun huis werden en staat in schril contrast met de donkere kant van de slavernij.
De kleurrijke huizen van Bo Kaap
tuk Tuk tour door Kaapstad, met stops op de belangrijkste historische plekken @Glenn Casaer
Babylonstoren en de tuin van de VOC
Groenten en fruit zijn vandaag de dag nog essentieel in een agrarisch land zoals Zuid-Afrika. En er is een grote revival van boerderijen met lokaal gekweekte producten. Richting de wijnlanden staat er een indrukwekkende boerderij die verleden en heden perfect combineert.
Aan de voet van de Simonsberg ligt Babylonstoren, een historische Cape Dutch boerderij waarvan de geschiedenis teruggaat tot de 17de eeuw. De spectaculaire groente en fruittuin die vandaag het hart van het domein vormt, is bewust geïnspireerd op de Company's Garden in Kaapstad. Het oogt als een symmetrisch georganiseerde groententuin, met de allures van de tuinen van een Franse koning, waar via ingenieuze technieken verkoeling en bevloeiing worden bevorderd.
Meer dan 300 soorten eetbare of medicinaal bruikbare planten groeien er in geometrische perken, tussen fruitbomen, kruiden, groenten en waterkanalen. Wat ooit in Kaapstad een heel praktische tuin was om zeelieden gezond te houden, vormt hier de inspiratie voor een hedendaagse farm to table filosofie.
De indrukwekkende tuin van Babylonstoren, gemodelleerd op de tuin van de VOC, vol groenten en fruit. @Babylonstoren
Verse bloedappelsienen, uit bloedlemoene in het Zuid-Afrikaans, uit Babylonstoren @Glenn Casaer
Goed om te weten
Zuid-Afrika heeft een heel pallet aan heerlijke lokale produkten en bijhorende markten. Wij vinden het altijd fijn om onze reizigers te informeren naar de beste restaurants, de wijngebieden met bijhorende smaken, de plaatselijke markten, het ontmoeten van gepassioneerde tuinierders en kweekers… kortom dei heerlijk verse landbouwprodukten die Zuid-Afrika zo speciaal maken.
Van een eenvoudige moestuin tegen scheurbuik tot een van de mooiste wijnregio's ter wereld: soms vertelt een tuin veel meer geschiedenis dan je op het eerste gezicht zou vermoeden. En dat tikkeltje geven we onze reizigers graag mee. Je ontdekt onze reizen op maat bij jouw reiskantoor!
Ontdek onze voorbeeldprogramma’s Zuid-Afrika:
